Serenade

Serenade – Khúc nhạc chiều trong lòng người im vắng

Khi tôi muốn ca hát về tình yêu thì tình yêu lại biến thành đau khổ
Nhưng khi tôi chỉ muốn hát về đau khổ thì đau khổ lại hoá thành tình yêu


Franz Schubert

Không biết đã bao nhiêu lần tôi nghe giai điệu của Serenade . Giai điệu chậm trôi như từng sợi hoàng hôn buông thả nhẹ nhàng khi màu đêm đang dần buông xuống . Có chút gì đó như  lắng đọng vô hình . Một nỗi buồn vô cớ bỗng chợt xâm chiếm lấy tâm hồn , dẫu cho ngay cả lúc đôi mắt trong màu bình yên . Từng tiếng réo rắt của âm đàn Violin như  thôi miên người nghe vào một buổi chiều xa lắc , một buổi chiều như hiện hữu bỗng chốc hoá xa xăm .

Trong âm nhạc , Serenade được biết đến như  các sáng tác hoặc một hình thức mang tính biểu diễn . Vào thời kỳ âm nhạc cổ điển thịnh hành , Serenade là những bản nhạc được biểu diễn dưới những buổi chiều tà , thường được cất lên giai điệu dưới những khung cửa sổ dành riêng cho người tình hoặc bạn bè . Thói quen ấy bắt đầu vào thời kỳ Phục Hưng cho đến ngày nay vẫn còn tồn tại ở một số nơi trên đất Châu Âu
Tính thịnh hành của Serenade trong lịch sử  âm nhạc là sáng tác dành cho những dàn hoà tấu lớn . Đã có rất nhiều nhạc sĩ thiên tài sáng tác về thể loại Serenade như Tchaikovsky , Josef Suk viết dành riêng cho nhạc cụ dây . Richard Strauss , Max Reger , Edward Elgar , Jean Sibelius … viết Serenade theo dòng lãng mạn . Có thể kể đến những bản Serenade nổi tiếng như  Serenade cho Tenor , tù và và đàn dây của Benjamin Britten , Serenade cho Piano của Stravinsky , Serenade cho kèn Baritone và tốp ca của Arnold Schoenberg . Nhưng có thể nói bản Serenade phổ biến và nổi tiếng nhất , đi sâu , lắng đọng trong lòng người yêu âm nhạc là bản Serenade của Franz Schubert được viết vào năm 1826 . Thời gian trôi qua nhưng bản Serenade ấy vẫn bất tử , vẫn lay đọng mãnh liệt với mỗi người khi lắng nghe .

Serenade 

Leise flehen meine Lieder
Durch die Nacht zu dir;
In den stillen Hain hernieder,
Liebchen, komm zu mir!
Flüsternd schlanke Wipfel rauschen
In des Mondes Licht;
Des Verräters feindlich Lauschen
Fürchte, Holde, nicht.
Hörst die Nachtigallen schlagen?
Ach! sie flehen dich,
Mit der Töne süßen Klagen
Flehen sie für mich.
Sie verstehn des Busens Sehnen,
Kennen Liebesschmerz,
Rühren mit den Silbertönen
Jedes weiche Herz.
Laß auch dir die Brust bewegen,
Liebchen, höre mich!
Bebend harr’ ich dir entgegen!
Komm, beglücke mich!

Dịch ý

Những bài hát của tôi nhẹ nhàng cầu khẩn
Xuyên qua đêm thâu;
Trong sự lặng yên dưới những lùm cây,
Người yêu, hãy đến bên tôi
Những ngọn cây mảnh dẻ lấp lánh khe khẽ thì thầm
trong ánh trăng;
Holde, đừng e ngại
những kẻ bội phản rình rập lắng nghe.
Người có nghe những cơn gió đêm?
Ồ, chúng đang khẩn cầu người,
Với giọng than vãn ngọt ngào
Chúng đang khẩn cầu tôi.
Chúng hiểu được nỗi khát khao trong lồng ngực,
Chúng biết nỗi đau của tình yêu,
Với những nốt nhạc bạc, chúng làm rung động
từng trái tim yếu đuối.
Hãy để lồng ngực rung lên
Yêu thương, lắng nghe tôi!
Run rẩy, tôi chờ đợi
Hãy đến, cho tôi hạnh phúc!

Lời dịch nghĩa bằng tiếng Anh của phần lời bản “Serenade”:

My songs quietly implore you through the night;
down to the silent wood my love, come to me!

The tree tops whisper in the light of the moon;
Don’t be afraid, my love, no-one will observe us.

Can you hear the nightingales?
Oh! They implore you,
their sweet lament
pleads with you on my behalf.

They understand the yearning I feel,
they know love’s tor ture,
with their silvery notes
they touch every soft heart.

Chuyển thể sang lời Việt

Đợi chờ em, trong màn đêm quạnh vắng. Muôn tiếng thanh âm cung đàn ngân…
Mượn làn gió, mang về bên lầu vắng … Nơi xa, réo rắt câu tình ca
Hòa trong tiếng chim muông đang thầm thì … Chim còn ríu rít đê mê
Như lời anh nói thầm thì
Và bên ấy … Vang trong đêm vọng về, bao lời đắm đuối say mê
Của người tha thiết tình si…
Xào xạc tiếng gió lùa trên cành lá. Gió hát như tim anh rộn vang
Thì xin làn gió nhắn gửi tâm sự đến nơi xa. Em hay chăng tình ta?
Và khi vẵng nghe chim muông rộn ràng, nghe lời gió hát mênh mang
Đấy lời anh tiếng than van.
Đừng e ấp, nói với nhau bao lời… Tim nồng chan chứa hân hoan
Yêu người mãi với thời gian
Lòng này muôn muôn kiếp sẽ yêu người … Thề nguyền mãi không rời ….
Nhé … khi đã yêu ai rồi yêu suốt đời …
Nơi này anh vẫn mong chờ … Mong chờ em mãi, người ơi!

Lời Việt
1. Chiều buồn nhẹ xuống đời
Người tình tìm đến người
Thấy run run trong chiều phai…
Vẻ sầu của đóa cười
Tình bền của lứa đôi
Thoáng hương trong chiều rơi… 

Chiều nay hát cho xanh câu yêu đời
Cho người thôi khóc thương ai !
Cho niềm yêu đến bên tôi !
Chiều nay lỡ ghé môi trên mi sầu
Ru người qua chốn thương đau
Cho làn nước mắt… chìm sâu…

ĐK 1
Dù một ngày đời sẽ vỡ tan rồi
Người về khuất chân trời
Nhớ nuôi cho hương một chiều vương vấn đời
Cuộc tình vĩnh viễn xa vời
Chỉ còn thương nhớ…mà thôi…

2. Tình đời tỏa ngát màu
Chiều nay là lúc đầu
Nói cho nhau nghe đời sau
Nhẹ nhàng người đắm sầu
Kể lể chuyện kiếp nao
Có ai chia lìa nhau

Một ngày đó tóc mây đã phai màu
Có chờ ta oán trách đâu ?
Có vì duyên kiếp không lâu !
Đời sẽ thấy chúng ta sống không cầu
Cho tình cứ úa phai mau
Cho người cứ mãi… phụ nhau…

ĐK 2
Dù một ngày đời sẽ vỡ tan rồi
Người về khuất chân trời
Nhớ nuôi cho hương một chiều vương vấn đời
Cuộc tình vĩnh viễn xa vời
Chỉ còn thương nhớ… mà thôi…
… Bóng tối buồn… không… lời…

Đó là nguyên bản của Serenade bằng tiếng Đức . Người nghệ sĩ với cuộc đời mỏng manh, ngắn ngủi ấy mang theo một vết thương khắc dấu trong trái tim mình nhưng vẫn bỏng cháy khao khát cuộc sống , khao khát yêu thương . Serenade với sự dung dị nhưng siêu phàm , giản đơn nhưng đằm thắm . Khúc dạo đầu bằng tiếng Violin mang Serenade chợt uốn cong lên rồi rơi xuống tận cùng của tâm hồn . Những tiết tấu nhảy lên cao trào cùng với phần đệm hoà âm đầy xao động . Khi tiếng hát ngân lên cất tiếng gọi người tình , nhạc dâng lên cao rồi chìm sâu xao xuyến trong nỗi sầu muộn khôn nguôi . Nhưng đâu đó vẫn thảng hoặc niềm hy vọng , hy vọng ngay trong niềm tuyệt vọng , trong sáng nhưng mãnh liệt , nồng nàn mà thiết tha

Tôi thích hơn cả khi được lắng nghe Serenade cất lên với âm chủ Violin và phần nhạc đệm Piano . Bởi giản đơn khi ấy tôi được thả hồn với nỗi buồn , với những buổi chiều theo trí tưởng tượng . Và có lẽ tiếng Violin mới có thể chuyển tải đầy đủ hết được hồn của Serenade , cứ chậm buồn , cứ vang vọng , cứ  da diết , cứ dần buông như  ánh nắng cuối ngày rải trải lên màu lá , chút bâng khuâng cứ lay lắt hồn người . Bởi khúc nhạc không lời nên không gian chợt mênh mông im vắng . Và cũng vì không lời nên âm điệu huyền ảo , lắng đọng hơn
Tuy nhiên cùng với dòng chảy của thời gian , cùng với sự  bất tử  của mình . Serenade được chuyển nghĩa qua nhiều ngôn ngữ , và được chuyển thể thành muôn vẻ những câu chuyện tình khác nhau. Và một trong những chuyển thể ấy tôi tìm thấy sự  đồng cảm cho riêng mình . Khi nhạc sĩ P D viết lời trên nền nhạc Serenade , Chút lãng mạn và không gian của một buổi chiều xa xưa chợt nhiên tái hiện

Đợi chờ em , anh ngỏ lời ước nguyện
Đến bên em khi chiều buông
Cảnh rừng vắng , nơi rừng chiều lắng
Tiếng ca yêu đương đang chờ mong
Kìa trong lá , thoáng nghe lời thì thầm
Chim làm xao xuyến trăng thanh
Chim làm rung trái tim anh
Nào ai thấy , ai nghe được nào !
Tình ta hoà trong ánh trăng sao
Yêu … lòng ta đến tìm nhau

Một không gian chờ đợi , một con tim chờ đợi , một tình yêu khao khát nỗi chờ mong . Lời ước nguyện hình như vẫn chìm sâu hun hút , vẵn im vắng như chưa từng được thốt lên . Tình yêu và nhịp đập yêu thương của trái tim hẳn nhiên cũng như cảnh rừng vắng, chất chứa khôn nguôi những điều không thể nói . Nhưng tiếng nói của tình yêu đâu hẳn cứ phải bật thốt thành lời , khi mà tình yêu đơn giản là những điều không thể nói . Hãy cứ để lời nhắn gửi ấy được tan vào không gian , tan vào thời gian , tan vào nỗi chờ mong , tan vào tiếng lao xao của lá non thì thầm xao xuyến . Đến một lúc nào tình yêu như dẫn lối hai tâm hồn hoà tiếng gọi tìm nhau trên lối vắng hẹn hò

Để lòng anh vỗ cánh vút bay lên
Người yêu hỡi có hay …
Trái tim anh đang như biển dâng sóng trào
Hỡi nàng xuân ngát thương yêu
Anh chờ em hát cùng anh
Khúc ca ban chiều …

Lời ca vút cao lên như tình yêu chắp cánh ,thăng hoa theo từng cung bậc trào dâng . Chỉ có tình yêu mãnh liệt và mênh mông như  đại dương mới có thể miên man dâng trào như  chưa từng mỏi mệt . Chỉ có thể như mùa xuân mới thẳm xanh một tình yêu tận cùng mướt mát , tận cùng đam mê , tận cùng sống , tận cùng niềm hy vọng . Và cũng chỉ có tình yêu , sự  khắc khoải mới có thể miên man từng câu hỏi “ Người yêu hỡi có hay …”
Câu hỏi ấy chảy dài như vô tận cho đến khi nào “ người yêu “ biết đến mới thôi . Như  từng đợt gió , từng đợt nắng , từng cánh chim … chạm vào bóng tối . Để niềm thương yêu , nỗi nhớ nhung da diết hoá thân vút lên và lặng xuống như Khúc ca ban chiều , chầm chậm buông khi ánh ngày đang tắt . Như  con tim tìm thấy được con tim . Như  đôi lứa tìm thấy nhau trong mòn mỏi đợi chờ . Những lời nỉ non, thổn thức của ca từ  quyện với một giai điệu lãng mạn, quyến rũ, bản Serenade của Schubert là một thông điệp tình yêu chuyển tải bẳng âm nhạc tuyệt vời, một bài lied hoàn hảo cho những tình nhân tỏ tình khi màn đêm đang bắt đầu buông

Có nhiều khi người nghệ sĩ viết nên một tác phẩm vĩ đại chỉ trong một thoáng giây . Bởi vào tích tắc thời gian ấy tâm hồn người nghệ sĩ đã nhập thể vào tiếng gọi rung động và hình dáng của thiên tài . Franz Schubert cũng vậy , theo Von Hellborn người viết về cuộc đời của Schubert , bản Serenade này ra đời vào một ngày Chủ Nhật năm 1826. Khi ấy, Schubert cùng một vài người bạn từ Potzleinsdorf trở về thành phố. Đi qua Wahring, ông thấy bạn mình là Tieze đang ngồi bên chiếc bàn trong khu vườn của Zum Biersack. Trước mặt Tieze là một cuốn sách, và Schubert lật lướt qua nó. Đột nhiên, ông dừng lại, chỉ vào một bài thơ của Ludwig Rellstab, nói như reo lên: “Một giai điệu tuyệt vời vừa vang lên trong đầu tôi, giá mà tôi có giấy chép nhạc bây giờ”. Herr Doppler liền vẽ một vài khuông nhạc trên mặt sau tờ hóa đơn, và trong sự  huyên náo của quán ăn ngày Chủ nhật, giữa tiếng dao nĩa, giữa những người bồi bàn hối hả chạy qua lại, Schubert đã viết nên bản Serenade bất hủ của mình . Và cho những tâm hồn người đang và mãi rung động , thổn thức trước tình yêu .

***

Sau này qua tìm hiểu mình được biết serenade (dạ khúc) là một khái niệm trong âm nhạc, chỉ những bản nhạc viết về nỗi nhớ hoặc tình cảm của tác giả đối với người yêu, người bạn thân thiết trong khung cảnh đứng bên cửa sổ lúc chiều tà. Trong âm nhạc có rất nhiều bản nhạc, ca khúc mang tên “Serenade”/”Serenata” (quốc tế) hoặc “Dạ khúc” (Việt Nam), đa số chúng đều rất tình cảm và có gì đó thật da diết. Nhưng nổi tiếng nhất có lẽ là bản “Serenade” của Schubert, và bản Serenata của Enrico Toselli .

Serenade (khúc nhạc chiều) có thể là một bản tình ca dành tặng cho một cá nhân, được biểu diễn dưới cửa sổ vào lúc chiều tối, đối lập với thể loại aubade (khúc nhạc sớm). Nhưng loại serenade quan trọng nhất và thịnh hành nhất trong lịch sử âm nhạc là một tác phẩm viết cho hòa tấu khí nhạc quy mô lớn gồm nhiều chương, gần giống với các thể loại divertimento và cassation.

So với các thể loại tác phẩm nhiều chương viết cho hòa tấu lớn khác (giao hưởng chẳng hạn), serenade thường có tính chất nhẹ nhàng, thanh thoát hơn. Khi soạn serenade, nhà soạn nhạc coi trọng tính chất du dương hơn là việc phát triển chủ đề hay sức mạnh kịch tính .

Âm nhạc phương Tây có mấy thể điệu lấy tên của thời điểm trong ngày: “Serenade”, “Nocturne” chẳng hạn.

“Serenade” là nhạc theo phong cách đặc biệt lãng mạn: buổi chiều tà, mặt trời vừa lặn, trăng vừa lên, một chàng lãng tử si tình đem đàn đến đứng dưới bao-lơn của một nàng thục nữ mà hát lời tỏ tình. Câu mở đầu nơi bài hát “Một Buổi Chiều Mơ” của T H khi xưa đã diễn tả đúng cái khung cảnh đó:” Êm đềm ánh trăng lan, màu sáng huy hoàng qua lầu nàng ..” Ấy là lúc chàng đang đứng dưới “balcon” (tiếng Pháp) nhà người đẹp mà bắt đầu lên giây đàn!

Nhưng đến khuya rồi thì người đẹp đã đi ngủ mất đất, chàng nghệ sĩ thay vì “tỏ tình” thì chỉ còn có nước ôm đàn về nhà mà “tự tình”. Âm hưởng của một thứ “Tự Tình Khúc” nơi thể điệu “Nocturne” tương đối rõ nét là vì thế! (tỷ dụ như bài rất nổi tiếng “Nocturne en Mi bemol majeur” của Chopin). Nếu âm hưởng của các bản Serenades la dìu dặt, réo rắt thì âm hưởng nơi thể điệu “Nocturne” thường là “sầu lắng” (theo nghĩa “profound”), thanh thoát, trầm mặc.

Mà cái thời người ta viết ca khúc theo thể Serenade thì tuy gọi là “lãng mạn”, trữ tình, thế nhưng ý nhạc không tầm thường ở cái mục chỉ là chuyện tình duyên đôi lứa (Xét cho cùng thì “Nhạc Tiền Chiến” mang rất rõ phong cách của thể Serenade và Nocturne khi xưa ở phương Tây)

Hai bài nổi tiếng nhất từ xưa đến giờ, viết theo thể Serenade: “Serenade de Schubert” và bài “Serenata” của Enrico Tosselli, người Ý Hình như cho đến bây giờ chưa có bài nào theo thể điệu này mà vượt qua được hai cái bài bất hủ ấy! Mà của đáng tội khi hai ông nhạc sĩ viết hai bản nhạc đó thì nào có phải là họ viết ca khúc. Hai ông chỉ viết nhạc, dùng “ngôn ngữ” của nhạc để nói lên thứ tình cảm mà nghe qua là thấy ngay vai trò của không gian, của thiên nhiên nhiều hơn là con người.


Tôi yêu thích  bản dạ khúc này qua giọng hát ru của mẹ tôi , mẹ tôi yêu thích nhạc cổ điển và đây lại là bản nhạc mà ông ngoại tôi vẫn thường đàn mangdolin vào những buổi chiều xưa . Có hai bản nhạc mang hai cái tên giống nhau Serenade và Serenata , cả hai bản này đều có giai điệu nhạc rất hay . Seranade có tên tiếng Việt là Dạ Khúc và Serenata có tên tiếng Việt là Chiều Tà  . Những nốt nhạc du dương như  đưa ta vào tiên cảnh , ta xa rời chốn thương đau .

SERENATA của Enrico Toselli ( nhạc Ý ) – giai điệu thật quyến rũ cùng với lời Việt của P D trong như một bài thơ

Chiều tà – Thái Thanh hát

Lắng trầm tiếng chiều ngân
Nhạc dặt dìu ái ân
Người ơi ! Nhớ mãi cung đàn
Năm tháng phai tàn
Duyên kiếp vẫn còn lỡ làng
***
Ðã quên hết sầu chưa
Lời này là tiếng xưa
Quỳ dâng dưới nắng phai mờ
Bên gối ơ thờ
Ôi tiếng tơ tình mong chờ
***
Chiều êm êm đưa duyên về người
Ðàn triền miên nắn tiếng sầu đời
Người hỡi !
Ðến bên tôi nghe lời xao xuyến
Như chuyện thần tiên.
Niềm mơ xưa là đó
Cho ta nâng niu lời ca
Chiều mơ không gian
Hờ hững cõi Thiên Ðàng
Thuyền trôi bến sông xa đừng chờ
Xin hãy lắng nghe bao lời thơ chiều tà
***
Nhạc chiều của chúng ta
Là câu ân ái muôn đời
Bóng đã xế rồi
Hãy nép trong lòng cõi đời.
Tình Yêu mãi mãi…

 

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: